Güç trafoları çalışırken elektriksel kayıplar nedeniyle ısı üretir. Oluşan bu ısının güvenli şekilde uzaklaştırılması, trafonun izolasyon sisteminin korunması ve ekipmanın uzun süre güvenilir şekilde çalışabilmesi için kritik öneme sahiptir.
Özellikle yüksek yük altında çalışan yağlı güç trafolarında radyatörler, fanlar, yağ dolaşımı ve sıcaklık kontrol sistemleri soğutma performansının temel bileşenleridir.
Trafo elektriksel olarak tamamen sağlıklı olsa bile soğutma sisteminde meydana gelen bir arıza, sargı ve yağ sıcaklığının yükselmesine neden olabilir.
Bu nedenle trafo periyodik bakımında yalnızca izolasyon, sargı ve yağ testlerine değil, soğutma sisteminin tamamına da dikkat edilmelidir.
Trafolarda enerji dönüşümü sırasında çeşitli elektriksel kayıplar oluşur.
Sargılardaki iletken kayıpları ve nüve kayıpları ısıya dönüşür.
Trafo yükü yükseldikçe sargılardan geçen akım artar ve oluşan ısı da artabilir.
Bu nedenle trafonun tasarımı, oluşan ısının kontrollü şekilde dışarı aktarılmasını sağlayacak bir soğutma sistemine sahiptir.
Eğer bu sistem yeterince çalışmazsa sargı ve izolasyon sıcaklıkları yükselmeye başlayabilir.
Trafo izolasyon sisteminin ömrü sıcaklıkla yakından ilişkilidir.
Uzun süre yüksek sıcaklık altında çalışan izolasyon malzemeleri daha hızlı yaşlanabilir.
Bu durum zaman içerisinde;
gibi sonuçlara yol açabilir.
Bu nedenle yüksek sıcaklık yalnızca anlık bir alarm olarak değil, uzun dönemli ekipman sağlığı açısından değerlendirilmelidir.
Yağlı trafolarda izolasyon yağı aynı zamanda soğutma görevi de görür.
Trafo içerisinde ısınan yağ radyatörlere doğru hareket eder. Radyatör yüzeyleri üzerinden çevreye ısı aktarılır ve soğuyan yağ tekrar trafo içerisine döner.
Bu doğal veya yardımcı dolaşım sayesinde trafonun sıcaklığı kontrol altında tutulur.
Radyatör yüzeylerinin kirlenmesi veya hava akışının engellenmesi ısı transferini azaltabilir.
Bu nedenle radyatörler periyodik bakımda mutlaka kontrol edilmelidir.
Bakım sırasında radyatörlerin genel fiziksel durumu incelenmelidir.
Özellikle;
kontrol edilmelidir.
Radyatör petekleri yoğun toz, yaprak veya çevresel kirle kaplanmışsa hava ile temas azalabilir.
Bu da soğutma performansının düşmesine neden olabilir.
Bazı trafo tasarımlarında radyatör giriş ve çıkışlarında vanalar bulunabilir.
Bakım veya nakliye sırasında kapatılmış bir vananın işletme öncesinde doğru konuma getirilmemesi yağ dolaşımını olumsuz etkileyebilir.
Bu nedenle bakım sonrasında vana konumları mutlaka doğrulanmalıdır.
Sadece dış görünüş üzerinden değil, ekipmanın tasarım ve işletme dokümanlarına göre kontrol yapılmalıdır.
Yanlış vana konumu trafonun belirli radyatör grubunun devre dışı kalmasına neden olabilir.
Yüksek güçlü trafolarda doğal soğutmanın yetersiz kaldığı durumlarda fanlar kullanılır.
Fanlar radyatör yüzeylerinden geçen hava miktarını artırarak ısı transferini güçlendirir.
Trafo sıcaklığı belirli seviyeye ulaştığında fanlar otomatik olarak devreye girebilir.
Yük azaldığında ve sıcaklık düştüğünde fanlar tekrar durabilir.
Bu sistemin doğru çalışması, özellikle yüksek yük dönemlerinde büyük önem taşır.
Fan arızaları farklı belirtiler gösterebilir.
Bunlar arasında:
yer alabilir.
Bazı durumlarda fan fiziksel olarak dönüyor olabilir ancak yeterli hava debisi sağlamıyor olabilir.
Bu nedenle sadece “fan çalışıyor” kontrolü yapmak yeterli değildir.
Fan motorlarının elektrik bağlantıları ve koruma devreleri bakım sırasında incelenmelidir.
Motor terminallerinde gevşek bağlantı veya kontaktör problemi bulunabilir.
Fan besleme panosunda;
kontrol edilmelidir.
Fan motorlarının akım değerleri fazlar arasında karşılaştırılabilir.
Belirgin akım farkları motor veya besleme devresinde problem bulunduğunu gösterebilir.
Üç fazlı fan motorlarında faz sırası değiştiğinde motor ters yönde dönebilir.
Fan dönüyor gibi görünmesine rağmen hava akışı tasarlanan yönde gerçekleşmeyebilir.
Bu durum özellikle bakım veya elektrik bağlantısı değişikliği sonrasında ortaya çıkabilir.
Bu nedenle fan dönüş yönü saha işaretleri veya üretici bilgileri doğrultusunda kontrol edilmelidir.
Yanlış dönüş yönü düzeltilmeden sistem normal işletmeye alınmamalıdır.
Trafo fanlarının manuel çalışması yeterli değildir.
Sistem normal işletmede sıcaklık kontrol rölesinden veya otomasyon sisteminden komut alıyorsa otomatik çalışma fonksiyonu da test edilmelidir.
Bakım sırasında uygun yöntemlerle;
kontrol edilebilir.
Bu test sayesinde sıcaklık yükseldiğinde fanların gerçekten otomatik devreye gireceği doğrulanır.
Trafo bakımında yağ sıcaklığı ile sargı sıcaklığı birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.
Sıcaklık göstergeleri ve sensörleri doğru ölçüm yapmalıdır.
Trafo yükü yükselirken sıcaklıkların nasıl değiştiği takip edilebilir.
Anormal derecede hızlı sıcaklık artışı;
gibi durumların incelenmesini gerektirebilir.
Sıcaklık değerlerinin SCADA üzerinden kayıt altına alınması trend analizi açısından büyük avantaj sağlar.
Sıcaklık göstergesinin ekranda değer göstermesi mutlaka doğru ölçüm yaptığı anlamına gelmez.
Uzun süre çalışan sensör ve göstergelerde sapmalar oluşabilir.
Bu nedenle bakım programına ve ekipman üreticisinin tavsiyelerine göre sıcaklık ölçüm sistemlerinin kontrolü planlanabilir.
Yanlış sıcaklık bilgisi fanların geç devreye girmesine veya gereksiz alarm oluşmasına neden olabilir.
Termal kamera yalnızca elektrik bağlantılarındaki sıcak noktaların tespiti için kullanılmaz.
Trafo radyatörlerinin termal davranışı da incelenebilir.
Sağlıklı çalışan radyatör gruplarında belirli bir sıcaklık dağılımı görülmesi beklenir.
Bir radyatör diğerlerinden belirgin şekilde farklı sıcaklık gösteriyorsa yağ dolaşımı veya vana konumu gibi konular kontrol edilebilir.
Bu nedenle termal görüntüleme soğutma sistemi değerlendirmesinde oldukça faydalı bir yardımcı yöntemdir.
Dolaylı olarak evet.
Fanlar devreye girmeden önce ve devreye girdikten sonra radyatör sıcaklık davranışı karşılaştırılabilir.
Beklenen soğutma etkisi oluşmuyorsa;
gibi noktalar detaylı olarak incelenebilir.
Ancak termal kamera sonuçları mutlaka trafo yükü ve ortam sıcaklığıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Bazı yüksek güçlü trafolarda yağ pompaları veya zorlanmış yağ dolaşım sistemleri kullanılabilir.
Pompa arızası halinde radyatörlerin soğutma etkisi ciddi şekilde azalabilir.
Pompalarda;
kontrol edilmelidir.
Yağ dolaşım sisteminin tasarımına göre gerekli fonksiyon testleri uygulanmalıdır.
Büyük güç trafolarında fanlar ve pompalar ayrı bir kontrol panosu üzerinden yönetilebilir.
Bu panelde kontaktörler, röleler, sigortalar, termikler ve otomasyon devreleri bulunabilir.
Pano içerisindeki bağlantılar bakım sırasında kontrol edilmelidir.
Gevşek terminal veya arızalı kontaktör, fiziksel olarak sağlam bir fanın çalışmasını engelleyebilir.
Bu nedenle soğutma sistemi yalnızca mekanik ekipman olarak değerlendirilmemelidir.
Bazı trafo sistemlerinde soğutma fanları birden fazla grup halinde çalışabilir.
Normal yük altında yalnızca bir grup aktif olabilir, diğer grup ise yüksek sıcaklıkta veya yedek olarak devreye girebilir.
Bu nedenle uzun süre hiç çalışmayan yedek fan grubunun sağlıklı olduğu varsayılmamalıdır.
Periyodik bakımda tüm fan gruplarının ayrı ayrı fonksiyon testlerinin yapılması faydalıdır.
Modern trafo merkezlerinde fan ve sıcaklık bilgileri SCADA sistemine aktarılabilir.
SCADA üzerinden;
izlenebilir.
Bu veriler bakım planlamasında önemli avantaj sağlar.
Örneğin aynı yük altında trafonun geçmiş yıllara göre daha sıcak çalışması, soğutma performansında düşüş olduğunu gösterebilir.
Bu durum trafo tasarımı, yük seviyesi ve kontrol mantığına bağlıdır.
Ancak normalde sıcaklığa bağlı çalışan bir sistemde fanların sürekli devrede kalması araştırılması gereken bir durum olabilir.
Bunun nedeni;
olabilir.
Dolayısıyla sürekli fan çalışması doğrudan fan arızası anlamına gelmez.
Trafo sıcaklığı fan başlatma seviyesine ulaşmıyorsa fanların çalışmaması normal olabilir.
Ancak yüksek sıcaklığa rağmen fanlar devreye girmiyorsa;
kontrol edilmelidir.
SCADA ve lokal göstergeler de karşılaştırılmalıdır.
Radyatör bağlantıları ve kaynak noktalarında zamanla yağ kaçağı oluşabilir.
Küçük bir sızıntı başlangıçta önemli görünmeyebilir ancak uzun süre devam ettiğinde yağ seviyesinin düşmesine neden olabilir.
Kaçağın bulunduğu bölge bakım raporuna fotoğraflı şekilde eklenmelidir.
Sadece yüzey temizlenerek sorun kapatılmamalı, kaçağın kaynağı tespit edilmelidir.
Yağ seviyesi de kontrol edilmelidir.
Dış ortamda bulunan trafo radyatörleri yağmur, nem ve endüstriyel atmosferden etkilenebilir.
Korozyon zamanla radyatör yüzeyini zayıflatabilir ve yağ kaçağı riskini artırabilir.
Bakım sırasında yüzey kaplamaları ve paslanma bölgeleri kontrol edilmelidir.
Erken aşamadaki korozyona müdahale edilmesi, daha büyük mekanik onarımların önüne geçebilir.
Radyatör temizliği kontrollü şekilde yapılmalıdır.
Temizlik yöntemi ekipmanın yüzey kaplamasına ve üretici tavsiyelerine uygun olmalıdır.
Radyatör peteklerine zarar verecek yüksek mekanik kuvvet uygulanmamalıdır.
Temizlik sonrasında yüzeyde deformasyon veya kaçak oluşmadığı tekrar kontrol edilmelidir.
Amaç yalnızca görünümü iyileştirmek değil, hava akışını ve ısı transferini desteklemektir.
Evet.
Trafo dış ortam sıcaklığındaki artıştan doğrudan etkilenebilir.
Özellikle yaz aylarında yüksek ortam sıcaklığı, trafo soğutma sisteminin daha uzun süre çalışmasına neden olabilir.
Kapalı trafo odalarında ise oda havalandırması ayrıca önemlidir.
Trafo radyatör ve fanları düzgün çalışsa bile odadaki sıcak hava dışarı atılamıyorsa soğutma performansı düşebilir.
Bu nedenle bakımda çevresel koşullar da değerlendirilmelidir.
Kapalı alanlarda bulunan trafolar için hava giriş ve çıkış açıklıkları yeterli olmalıdır.
Havalandırma fanları, filtreler ve menfezler kontrol edilmelidir.
Filtrelerin aşırı kirlenmesi hava akışını azaltabilir.
Odanın çok sıcak olduğu fark edildiğinde yalnızca trafo soğutma sistemi değil, bina havalandırması da incelenmelidir.
Bu konu özellikle kuru tip trafolarda da kritik öneme sahiptir.
Trafo tasarımına göre fan veya pompa arızaları alarm sistemine aktarılabilir.
Ayrıca yüksek yağ veya sargı sıcaklığı alarm ve trip seviyeleri bulunabilir.
Bu sinyallerin yalnızca lokal göstergede değil, varsa SCADA sisteminde de doğru görünmesi gerekir.
Bakım sırasında alarm ve trip zincirlerinin fonksiyon testi yapılması sistem güvenilirliğini artırır.
Bir trafonun yüksek sıcaklıkta çalışması her zaman soğutma arızası anlamına gelmez.
Trafo sürekli nominal kapasitesine yakın veya üzerinde yükleniyor olabilir.
Bu nedenle bakım sırasında;
yük + ortam sıcaklığı + yağ sıcaklığı + sargı sıcaklığı + fan durumu
birlikte değerlendirilmelidir.
Bu yaklaşım yanlış teşhisin önüne geçer.
Trafo soğutma sistemi bakımında genel olarak şu kontroller uygulanabilir:
Bakım kapsamı trafonun tasarımına göre belirlenmelidir.
Soğutma sistemi bakım sonuçları trafo bakım raporunda ayrı şekilde kayıt altına alınabilir.
Raporda;
yer alabilir.
Bu sonuçların geçmiş dönemlerle karşılaştırılması soğutma performansındaki değişimi göstermeye yardımcı olur.
Trafo soğutma sistemi, güç trafosunun güvenilir çalışması ve izolasyon ömrünün korunması açısından kritik öneme sahiptir.
Radyatörlerde kirlenme veya yağ dolaşım problemi, fan motoru arızaları, yanlış dönüş yönü veya sıcaklık kontrol sistemindeki sorunlar trafonun gereğinden yüksek sıcaklıkta çalışmasına neden olabilir.
Bu nedenle fan, radyatör, sıcaklık sensörleri, kontrol panosu ve SCADA alarmları aynı bakım programı içerisinde değerlendirilmelidir.
Jaka Enerji; güç trafolarında periyodik bakım, fan ve radyatör kontrolleri, termal kamera incelemeleri, elektriksel trafo testleri, koruma sistemleri ve enerji tesislerine yönelik kapsamlı bakım çözümleri sunar.
Fan motoru arızası, sigorta, kontaktör, termik koruma, sıcaklık rölesi veya kumanda devresindeki bir problem fanın çalışmasını engelleyebilir.
Yoğun kirlenme hava ile radyatör yüzeyi arasındaki ısı transferini azaltarak soğutma performansının düşmesine katkıda bulunabilir.
Birçok güç trafosunda fanlar belirli sıcaklık seviyelerinde otomatik olarak devreye girer. Kontrol mantığı trafo tasarımına göre değişebilir.
Evet. Radyatörler arasındaki sıcaklık dağılımının karşılaştırılması, yağ dolaşımı ve soğutma performansı hakkında yardımcı bilgiler sağlayabilir.
Trafo fanları, radyatörler, sıcaklık kontrol sistemi ve yardımcı soğutma ekipmanlarının düzenli olarak kontrol edilmesi; yüksek sıcaklık kaynaklı izolasyon yaşlanması ve plansız duruş risklerinin azaltılmasına yardımcı olur. Trafo bakım, termal kontrol ve elektriksel test hizmetleri hakkında detaylı bilgi almak için Jaka Enerji iletişim sayfasını ziyaret edin.
