Elektrik arızalarının önemli bir bölümü işletmenin en uygun olduğu zamanda gerçekleşmez.
Bir güç trafosu üretimin yoğun olduğu vardiyada devre dışı kalabilir, OG kablo hattında beklenmedik bir arıza oluşabilir veya ana dağıtım sistemindeki bir kesici üretimin tamamını durdurabilir.
Böyle bir durumda müdahale şeklinin arıza meydana geldikten sonra düşünülmesi, kaybedilen zamanı artırır.
Bu nedenle fabrikalar, enerji üretim tesisleri, GES ve RES sahaları gibi kritik işletmelerde acil elektrik arıza müdahale planı önceden hazırlanmalıdır.
Amaç yalnızca arızayı mümkün olduğunca hızlı gidermek değildir. Arızanın güvenli şekilde izole edilmesi, doğru teşhis edilmesi, gereksiz ekipman değişiminin önlenmesi ve tesisin kontrollü şekilde yeniden işletmeye alınması gerekir.
Acil elektrik arıza müdahale planı, kritik bir elektrik arızası meydana geldiğinde hangi adımların izleneceğini önceden belirleyen teknik ve operasyonel çalışma planıdır.
Plan içerisinde;
tanımlanmalıdır.
İyi hazırlanmış bir plan, arıza anındaki belirsizliği azaltır.
Tesis içerisindeki bütün elektrik ekipmanları aynı öneme sahip değildir.
Ana güç trafosunun arızalanmasıyla yardımcı bir dağıtım panosundaki küçük bir arızanın üretime etkisi aynı olmayabilir.
Bu nedenle öncelikle kritik ekipman listesi oluşturulmalıdır.
Listeye tesis yapısına göre;
dahil edilebilir.
Her ekipman için arızanın üretime etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
Arıza sırasında en değerli teknik dokümanlardan biri tesisin güncel tek hat şemasıdır.
Hangi trafo hangi panoyu besliyor? Hangi OG kablo hangi hücreye gidiyor? Alternatif besleme mevcut mu? Jeneratör hangi yükleri besleyebiliyor?
Bu soruların cevaplarının arıza anında araştırılmaması gerekir.
Tek hat şemasında yapılan her tesis değişikliği güncellenmelidir.
Yeni makine, trafo, hücre veya pano eklenmiş ancak proje güncellenmemişse acil müdahale sırasında yanlış manevra riski artabilir.
Acil müdahalede hız önemlidir ancak güvenliğin önüne geçmemelidir.
Arızalı olduğu düşünülen elektrik bölümü uygun prosedürlerle enerjisiz hale getirilmeli ve yeniden enerji verilmesini önleyecek güvenlik uygulamaları devreye alınmalıdır.
Çalışmaya başlamadan önce gerilimsizlik doğrulanmalıdır.
Arızanın kaynağı belirlenmeden sürekli kesiciyi tekrar kapatmak veya koruma sistemlerini devre dışı bırakmak doğru bir yaklaşım değildir.
Özellikle OG ve yüksek gerilim sistemlerinde müdahale yetkin personel tarafından yürütülmelidir.
Bir kesicinin açması her zaman kesicinin arızalı olduğu anlamına gelmez.
Çoğu durumda kesici, koruma sisteminden gelen komutu uygulamıştır.
Bu nedenle arıza analizinde ilk sorulardan biri şu olmalıdır:
Hangi koruma fonksiyonu çalıştı?
Koruma rölesindeki;
incelenebilir.
Bu bilgiler arızanın hangi bölgede oluştuğuna dair önemli ipuçları sağlayabilir.
SCADA sistemi bulunan tesislerde arıza öncesindeki olay sırası önemli bilgiler sağlayabilir.
Örneğin önce trafo sıcaklık alarmı, ardından fan arızası ve daha sonra koruma açması görülmüş olabilir.
Ya da OG hücre haberleşmesi kesildikten birkaç saniye sonra kesici açmış olabilir.
Alarm kayıtları kronolojik olarak değerlendirilmelidir.
Jaka Enerji SCADA otomasyon hizmetleri kapsamında enerji tesislerinin uzaktan izlenmesi ve kontrol altyapısına yönelik çalışmalar da planlanabilir.
Trafo koruma nedeniyle devre dışı kaldıysa sebebi belirlenmeden tekrar enerjilendirilmemelidir.
İlk aşamada;
kontrol edilebilir.
Gerekli görülmesi halinde izolasyon, sargı direnci, dönüş oranı veya trafo yağ analizleri gibi daha detaylı çalışmalar planlanabilir.
Amaç trafonun yalnızca tekrar enerji alabilmesi değil, enerjilendirmenin güvenli olup olmadığının belirlenmesidir.
OG kablo arızalarında ilk olarak arızanın hangi kablo hattında bulunduğu doğrulanmalıdır.
Koruma kayıtları, kablo güzergâhı ve saha bilgileri birlikte değerlendirilmelidir.
Sonraki aşamada uygun arıza tespit yöntemleri kullanılarak problemli bölge daraltılabilir.
Yeraltı kablolarında tüm güzergâhı kazmak yerine arızanın mümkün olduğunca hassas şekilde belirlenmesi müdahale süresini önemli ölçüde azaltabilir.
Kablo onarımından sonra uygun testlerle hattın işletmeye hazır olduğu doğrulanmalıdır.
Jaka Enerji OG kablo montajı ve test hizmetleri kapsamında kablo çekimi, başlık, muf ve test çalışmaları birlikte değerlendirilebilir.
OG hücre içerisinde meydana gelen arızalarda fiziksel müdahaleden önce arızanın kapsamı belirlenmelidir.
Kesici açmıyorsa veya kapanmıyorsa;
kontrol edilebilir.
Bir kesicinin tekrar devreye alınması için yalnızca mekanik olarak çalışması yeterli değildir.
Arızaya neden olan koruma şartının ortadan kalktığı doğrulanmalıdır.
Enerji tesislerinde ana güç sistemi sağlıklı olmasına rağmen kontrol sistemlerinin çalışmamasının nedeni DC yardımcı besleme olabilir.
Koruma röleleri, kesici açma-kapama devreleri ve kontrol sistemleri çoğu zaman akü ve şarj sistemine bağlıdır.
Bu nedenle acil müdahale planında;
kontrol adımları bulunmalıdır.
DC sistemindeki tek bir arıza birden fazla ekipmanın çalışmasını etkileyebilir.
Yedek jeneratör bulunan tesislerde jeneratörün bulunması tek başına yeterli değildir.
Jeneratörün;
çalışır durumda olmalıdır.
Acil durum planında hangi yükların jeneratörden besleneceği önceden belirlenmelidir.
Üretim tesisindeki tüm yükların aynı anda jeneratöre aktarılabileceği varsayılmamalıdır.
Bazı tesislerde arızalı bölüm izole edilerek üretimin belirli kısmı alternatif bir besleme üzerinden sürdürülebilir.
Ancak bu senaryo arıza meydana geldikten sonra tasarlanmamalıdır.
Önceden;
gibi seçeneklerin hangi yükleri besleyebileceği belirlenmelidir.
Alternatif sistemin kapasitesi de kontrol edilmelidir.
Bir trafonun arızalanması halinde bütün yükün diğer trafoya aktarılması, kalan trafonun aşırı yüklenmesine neden olabilir.
Bazı arızaların onarım süresini teknik çalışma değil, yedek parça bekleme süresi belirler.
Bu nedenle kritik ekipmanlar için yedek parça stratejisi oluşturulmalıdır.
Tesise göre;
stok planına dahil edilebilir.
Her parçanın stokta tutulması ekonomik olmayabilir. Bu nedenle kritiklik ve tedarik süresi birlikte değerlendirilmelidir.
Bazı büyük işletmelerde yalnızca küçük yedek parçalar değil, komple yedek ekipman bulundurulması da değerlendirilebilir.
Örneğin kritik bir tesiste;
bulundurmak duruş süresini önemli ölçüde azaltabilir.
Karar ekipman maliyeti ile olası üretim kaybının birlikte değerlendirilmesiyle verilmelidir.
Acil arıza sırasında doğru teknik ekibe ulaşmak için zaman kaybedilmemelidir.
Plan içerisinde;
gibi iletişim noktaları tanımlanabilir.
İletişim bilgilerinin güncel tutulması gerekir.
Yıllar önce tesisten ayrılmış bir personele ait telefon numarasının acil durum dosyasında bulunması planın işlevini azaltır.
Arıza müdahalesinin ilk dakikalarında bazı bilgiler hızla kaybolabilir.
Bu nedenle arıza oluştuğunda;
kayıt altına alınmalıdır.
Koruma rölesi veya SCADA kayıtları mümkünse silinmeden önce yedeklenmelidir.
Bu bilgiler kök neden analizinde önemli rol oynar.
Uygun ve güvenli çalışma koşullarında termal kamera bazı problemlerin tespitinde yardımcı olabilir.
Örneğin;
termal olarak fark edilebilir.
Ancak termal kamera tek başına arıza teşhisi değildir.
Elektriksel ölçümler ve fiziksel kontrollerle birlikte değerlendirilmelidir.
Acil müdahale sırasında kullanılacak cihazların bulunabilirliği önceden planlanmalıdır.
Tesisin yapısına göre;
gibi ekipmanlara ihtiyaç duyulabilir.
Kritik olan yalnızca cihazın bulunması değil, doğru cihazın yetkin personel tarafından kullanılmasıdır.
GES sahalarında inverter, trafo, OG hücre ve DC kablo sistemi arızaları üretim kaybına neden olabilir.
Acil müdahale planında hangi inverter veya üretim bölümünün izole edilebileceği belirlenmelidir.
Santralin tamamını durdurmadan belirli bir bölümde çalışma yapılabilecek senaryolar önceden planlanabilir.
SCADA üretim değerleri arızalı bölümün belirlenmesinde yardımcı olabilir.
Rüzgar enerji santrallerinde türbinler geniş bir alana yayıldığı için müdahale organizasyonu ayrıca önemlidir.
Türbin trafosu, OG kablo veya toplama merkezi arızasında hangi türbinlerin etkilendiği hızlı şekilde belirlenmelidir.
Arıza tek bir türbinle sınırlıysa santralin geri kalanının üretimde tutulması hedeflenebilir.
OG hat mimarisi ve saha manevra planları bu nedenle acil durum dosyasında bulunmalıdır.
SCADA ekranında ekipmanın görünmemesi, ekipmanın gerçekten enerjisiz olduğu anlamına gelmez.
Haberleşme kaybı ile güç sistemi arızası birbirinden ayrılmalıdır.
Kontrolde;
değerlendirilebilir.
Saha ekipmanı lokal olarak kontrol edilmeden yalnızca SCADA ekranına göre karar verilmemelidir.
Arızanın giderilmiş görünmesi, sistemin doğrudan enerjilendirilmesi gerektiği anlamına gelmez.
Öncelikle;
kontrol edilmelidir.
Daha sonra uygun devreye alma prosedürü uygulanmalıdır.
Jaka Enerji test ve devreye alma hizmetleri ile bakım ve onarım sonrası elektrik sistemlerinin işletmeye alınmasına yönelik çalışmalar planlanabilir.
Sistem yeniden işletmeye alındıktan sonraki ilk dönem özellikle önemlidir.
Akım, gerilim, sıcaklık ve alarm bilgileri takip edilmelidir.
Onarılmış bağlantılar uygun çalışma koşullarında tekrar kontrol edilebilir.
Aynı koruma alarmının tekrar oluşması durumunda sistemi sürekli yeniden devreye almak yerine kök neden analizi yapılmalıdır.
Acil müdahale yalnızca üretimi tekrar başlatmakla tamamlanmış sayılmamalıdır.
Arıza sonrasında şu soru cevaplanmalıdır:
Bu arıza neden meydana geldi?
Örneğin bir kablo başlığı arızalandıysa yalnızca yeni başlık yapmak yeterli olmayabilir.
Montaj yöntemi, nem, mekanik zorlanma, bağlantı sıcaklığı ve topraklama da değerlendirilmelidir.
Aynı arızanın tekrar etmesini önleyen yaklaşım, yalnızca onarım değil kök nedenin giderilmesidir.
Yaşanan arıza bakım programı açısından önemli bir veri oluşturur.
Örneğin üç yıldır bakım programında bulunmayan bir kesicide ciddi problem yaşanmışsa benzer kesicilerin de kontrol edilmesi gerekebilir.
Aynı şekilde belirli bir kablo güzergâhında mekanik hasar oluşmuşsa benzer bölgeler incelenebilir.
Acil arıza kayıtları periyodik bakım planının güncellenmesinde kullanılmalıdır.
Evet.
Özellikle kritik tesislerde masa başı veya kontrollü saha senaryolarıyla müdahale planı gözden geçirilebilir.
Örneğin;
“Trafo 1 devre dışı kaldığında hangi yüklar alternatif trafodan beslenecek?”
veya
“Ana OG kablo arızalandığında hangi manevralar yapılacak?”
gibi senaryolar değerlendirilebilir.
Bu çalışmalar gerçek bir arıza anında karar verme süresini azaltabilir.
Pratik bir dosyada şu bilgiler yer alabilir:
Dosyanın hem dijital hem de ihtiyaç halinde erişilebilir başka bir kopyasının bulunması değerlendirilebilir.
Bütün arızaları tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir.
Ancak planlı bakım, birçok problemin kritik arızaya dönüşmeden önce tespit edilmesine yardımcı olabilir.
Termal kontroller, izolasyon ölçümleri, trafo bakımları, koruma rölesi testleri ve kablo kontrolleri sayesinde gelişmekte olan sorunlar erken fark edilebilir.
Bu nedenle en etkili acil müdahale stratejilerinden biri, acil müdahaleye duyulan ihtiyacı azaltacak planlı bakım programıdır.
Öncelik personel ve tesis güvenliğinin sağlanmasıdır. Arızalı bölüm uygun prosedürlerle izole edilmeli ve çalışma başlamadan önce elektriksel durum doğrulanmalıdır.
Kesicinin neden açtığı belirlenmeden sürekli tekrar kapatılması doğru değildir. Koruma kayıtları ve ilgili elektrik sistemi kontrol edilmelidir.
Arızanın nedeni ve trafonun durumu değerlendirilmeden enerji verilmemelidir. Gerekli kontroller ve testler tamamlandıktan sonra devreye alma kararı verilmelidir.
Her zaman değil. Arızanın yeri ve hasarın kapsamı belirlendikten sonra uygun onarım yöntemi değerlendirilir.
Özellikle elektrik kesintisinin üretim, güvenlik veya kritik operasyonlar üzerinde ciddi etkisi bulunan fabrikalar, enerji santralleri, GES, RES ve büyük ticari tesislerde önemlidir.
Trafo, şalt sahası, OG kablo, pano, jeneratör ve SCADA sistemlerinde meydana gelen arızalarda doğru teşhis ve kontrollü müdahale, plansız duruş süresinin azaltılmasında önemli rol oynar. Tesisiniz için elektriksel bakım, arıza tespiti, test, montaj ve devreye alma çalışmalarını planlamak için Jaka Enerji iletişim sayfasından bizimle iletişime geçebilirsiniz.
