Bir enerji tesisinde meydana gelen arızanın onarımı bazen birkaç saatlik teknik çalışmayla tamamlanabilir. Ancak gerekli yedek parça sahada bulunmuyorsa tesis günlerce devre dışı kalabilir.
Bu nedenle bakım yönetiminde yalnızca “hangi ekipman arızalanabilir?” sorusunun değil, “arızalanırsa gerekli parçaya ne kadar sürede ulaşabiliriz?” sorusunun da cevaplanması gerekir.
Trafo, OG hücre, kesici, pano, jeneratör, koruma rölesi, kablo sistemi ve SCADA altyapısındaki bazı parçaların temin süresi uzun olabilir. Bazı ekipmanlar ise üretimden kalkmış veya artık kolay bulunmayan modeller olabilir.
Kritik yedek parça planlaması, bu risklerin arıza yaşanmadan önce yönetilmesini amaçlar.
Kritik yedek parça, arızalanması halinde tesisin üretimini veya enerji dağıtımını önemli ölçüde etkileyen ve kısa sürede temin edilmesi zor olan ekipman veya bileşen olarak düşünülebilir.
Bir parçayı kritik yapan yalnızca fiyatı değildir.
Örneğin düşük maliyetli bir kesici açma bobini arızalandığında, uygun yedeği bulunmuyorsa kritik bir OG kesicinin kullanılamamasına neden olabilir.
Benzer şekilde küçük bir haberleşme modülü arızası SCADA sisteminde geniş bir bölümün izlenememesine yol açabilir.
Bu nedenle kritiklik değerlendirmesi ekipmanın büyüklüğüne göre değil, işletmeye etkisine göre yapılmalıdır.
Yedek parça planlamasına başlamadan önce tesiste hangi elektrik ekipmanlarının bulunduğu net olarak bilinmelidir.
Envanterde mümkün olduğunca;
bulunmalıdır.
Özellikle aynı tesiste farklı dönemlerde kurulmuş sistemlerde çok sayıda marka ve model bir arada bulunabilir.
Güncel ekipman envanteri olmadan doğru yedek parça planlaması yapmak zordur.
Bütün ekipmanlar için aynı miktarda yedek stoklamak ekonomik değildir.
Bu nedenle ekipmanlar kritiklik seviyelerine ayrılabilir.
Arızası tesisin tamamını veya önemli bir üretim bölümünü durdurabilecek ekipmanlardır.
Örneğin:
bu kategoride değerlendirilebilir.
Arızası üretimin belirli bir bölümünü etkileyen ancak alternatif besleme veya geçici çözüm bulunan ekipmanlardır.
Arızasının üretim üzerindeki etkisi sınırlı olan ve kolay temin edilebilen parçalar bu grupta değerlendirilebilir.
Bu sınıflandırma stok bütçesinin daha verimli kullanılmasına yardımcı olur.
Bir parçanın kritikliği değerlendirilirken tedarik süresi mutlaka hesaba katılmalıdır.
Piyasadan aynı gün temin edilebilen standart bir sigortayla, üreticiye özel olarak sipariş edilmesi gereken bir kesici mekanizması aynı stok stratejisiyle yönetilmemelidir.
Özellikle;
için tedarik süresi uzun olabilir.
Planlama sırasında tedarikçiden gerçek teslim sürelerinin öğrenilmesi faydalıdır.
Trafolar uzun ömürlü ekipmanlardır ancak birçok yardımcı bileşen arızalanabilir.
Trafo tipine göre kritik yedekler arasında;
yer alabilir.
Tesisinizde kullanılan trafo tipine göre bu liste değişir.
Trafo bakımında ortaya çıkan tekrar eden arızalar da yedek parça listesinin geliştirilmesinde kullanılmalıdır.
Jaka Enerji Test ve Devreye Alma kapsamındaki trafo test ve kontrol çalışmaları, ekipmanın mevcut durumunun değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
OG kesiciler enerji dağıtım sisteminin en önemli ekipmanlarından biridir.
Kesicinin ana gövdesi sağlıklı olsa bile yardımcı bir parçanın arızalanması ekipmanın hizmet dışı kalmasına neden olabilir.
Stok planında;
değerlendirilebilir.
Özellikle eski OG hücrelerde kullanılan kesiciler için parça bulunabilirliği önceden araştırılmalıdır.
Kritik trafo ve fiderlerde kullanılan koruma röleleri arızalandığında sistemin yeniden işletmeye alınması zorlaşabilir.
Bu nedenle özellikle aynı model rölelerin çok sayıda kullanıldığı tesislerde yedek röle bulundurmak değerlendirilebilir.
Ancak yalnızca fiziksel röleyi stoklamak yeterli değildir.
Röleye ait;
de düzenli olarak yedeklenmelidir.
Yeni röle takıldığında doğru konfigürasyonun yüklenebilmesi büyük zaman kazandırır.
SCADA sistemlerinde küçük bir ağ ekipmanının arızası geniş bir alanın izlenememesine neden olabilir.
Bu nedenle;
kritik yedek listesinde değerlendirilebilir.
Ayrıca cihaz konfigürasyonlarının güncel yedeği bulunmalıdır.
Jaka Enerji SCADA Otomasyon hizmetleri kapsamında enerji tesislerinin haberleşme, izleme ve kontrol altyapılarına yönelik çalışmalar planlanabilir.
OG kablo arızasında kablonun kendisi kadar başlık ve muf malzemelerinin erişilebilirliği de önemlidir.
Tesiste kullanılan kablo kesitleri ve gerilim seviyelerine uygun;
için stok stratejisi oluşturulabilir.
Özellikle uzun tedarik süresine sahip özel kablo sistemlerinde bu planlama daha önemli hale gelir.
Jaka Enerji OG Kablo Montajı, Raychem Başlık ve Test Hizmetleri kablo montajı, başlık, muf ve test çalışmalarını birlikte kapsayan çözümler sunar.
Fabrika ve endüstriyel tesislerde AG panolar içerisinde çok sayıda standart veya özel ekipman bulunur.
İşletme yapısına göre;
stoklanabilir.
Özellikle üretim hattını tamamen durdurabilecek kontaktör veya motor koruma elemanlarının yedeğinin bulunması arıza süresini azaltabilir.
AG sistemlerin durumunun değerlendirilmesi için Jaka Enerji AG Elektrik Tesisat Kontrolleri hizmetlerinden yararlanılabilir.
Her zaman değil.
Stok miktarı belirlenirken parçanın tesiste kaç adet kullanıldığı dikkate alınmalıdır.
Örneğin tesiste aynı modelden 60 adet kontaktör bulunuyorsa yalnızca tek yedek yeterli olmayabilir.
Buna karşılık yalnızca bir ekipmanda kullanılan ancak kısa sürede piyasadan temin edilebilen pahalı bir parçanın stoklanması ekonomik olmayabilir.
Stok miktarı belirlenirken;
kullanım adedi + arıza sıklığı + tedarik süresi + üretim etkisi
birlikte değerlendirilmelidir.
Son birkaç yıl içerisindeki arıza kayıtları incelendiğinde hangi parçaların tekrar tekrar değiştirildiği görülebilir.
Örneğin aynı tip fan motoru birçok kez arızalanmışsa bu parçanın stok seviyesinin yükseltilmesi gerekebilir.
Ancak sürekli aynı parçanın arızalanması başka bir problemi de işaret edebilir.
Bu nedenle sadece yedek parça stoklamak yerine kök neden de araştırılmalıdır.
Aynı kontaktör sürekli yanıyorsa yük, pano sıcaklığı veya kumanda sistemi kontrol edilmelidir.
Yedek parçanın depoda bulunması her zaman kullanıma hazır olduğu anlamına gelmez.
Nem, sıcaklık, toz ve yanlış depolama koşulları bazı elektriksel ekipmanları olumsuz etkileyebilir.
Uzun süre stokta kalan parçalar belirli aralıklarla kontrol edilmelidir.
Özellikle elektronik kart, röle ve haberleşme modüllerinde saklama koşullarına dikkat edilmelidir.
Sahada sık karşılaşılan problemlerden biri, yedek parçanın fiziksel olarak benzer ancak teknik olarak uyumsuz olmasıdır.
Stok kayıtlarında yalnızca “kesici bobini” yazmak yerine ayrıntılı ürün bilgisi tutulmalıdır.
Kayıtta;
bulunabilir.
Bu sayede acil arıza sırasında yanlış parçanın sahaya gönderilmesi önlenebilir.
Özellikle çok sayıda eski ekipman bulunan tesislerde stok kartına parça fotoğrafı eklemek faydalı olabilir.
Fotoğrafla birlikte ürün kodu ve kullanıldığı ekipman belirtilirse bakım ekibinin doğru parçayı seçmesi kolaylaşır.
QR kod veya dijital bakım sistemi kullanılan tesislerde depo kayıtları ekipman envanteriyle ilişkilendirilebilir.
Enerji tesisleri uzun yıllar işletildiği için bazı ekipmanlar üretimden kalkabilir.
Özellikle;
zaman içerisinde üretici desteğinin dışına çıkabilir.
Bu durum fark edildiğinde son anda yedek aramak yerine modernizasyon planı oluşturulmalıdır.
Jaka Enerji SCADA Otomasyon kapsamında mevcut otomasyon sistemlerinin modernizasyonu da değerlendirilebilir.
Bazı eski ekipmanlarda yedek parça stoklamaya devam etmek ekonomik olmayabilir.
Bir rölenin veya PLC sisteminin artık üretici desteği bulunmuyorsa her arızada ikinci el veya eski stok parça aramak işletme açısından risk oluşturabilir.
Bu noktada;
birlikte değerlendirilmelidir.
Bazen en doğru yedek parça stratejisi, artık yedek parça ihtiyacı yaratmayacak bir modernizasyon projesidir.
Yeni yatırımlarda mümkün olduğunca standart ekipman kullanılması yedek parça yönetimini kolaylaştırabilir.
Tesiste 10 farklı model kontaktör yerine birkaç standart model bulunması stok ihtiyacını azaltabilir.
Aynı yaklaşım;
için de düşünülebilir.
Standartlaştırma bakım personelinin teknik tecrübesinin belirli ekipmanlarda yoğunlaşmasına da yardımcı olur.
Yedek parçalar için minimum stok seviyesi tanımlanabilir.
Örneğin kritik bir parçanın stok miktarı belirlenen seviyenin altına düştüğünde yeni sipariş oluşturulabilir.
Bu sistem özellikle sık tüketilen;
için faydalıdır.
Böylece arıza sırasında parçanın son bakım çalışmasında kullanıldığının fark edilmesi gibi problemler azaltılabilir.
Periyodik bakım çalışmaları yedek parça planının yenilenmesi için iyi bir fırsattır.
Bakım sonrasında;
değerlendirilerek stok listesi güncellenebilir.
Bakım raporlarında önerilen parça değişimleri satın alma planına aktarılmalıdır.
Yeni trafo merkezi, pano veya otomasyon sistemi devreye alınırken proje sonunda kritik yedek parça listesi oluşturulması faydalıdır.
Yükleniciden veya ekipman üreticisinden;
alınabilir.
Jaka Enerji Montaj Hizmetleri kapsamında gerçekleştirilen enerji tesisi uygulamalarında montaj ve devreye alma süreçleriyle birlikte işletme ihtiyaçlarının da planlanması mümkündür.
Yüksek maliyetli her ekipmanın yedeğini almak mümkün değildir.
Bu nedenle bütçe risk bazlı kullanılmalıdır.
Öncelik;
verilebilir.
Bu yöntem, sınırlı stok bütçesinin en kritik risklere yönlendirilmesini sağlar.
Pratik bir stok listesinde şu bilgiler bulunabilir:
| Bilgi | Açıklama |
|---|---|
| Parça adı | Ekipmanın açık tanımı |
| Marka / model | Doğru yedeğin seçilmesi |
| Ürün kodu | Satın alma sürecinin hızlandırılması |
| Kullanıldığı ekipman | Sahada doğru noktaya yönlendirme |
| Mevcut stok | Depodaki kullanılabilir miktar |
| Minimum stok | Yeniden sipariş seviyesi |
| Tedarik süresi | Arıza riskinin değerlendirilmesi |
| Kritiklik | Yüksek, orta veya düşük |
Bu listenin yalnızca Excel dosyasında unutulmaması, bakım ve satın alma ekiplerinin birlikte kullanabileceği güncel bir sisteme dönüştürülmesi önemlidir.
Bakım ekibi bir parçanın sürekli arızalandığını biliyor ancak satın alma ekibinin bundan haberi yoksa stok planı doğru kurulamaz.
Benzer şekilde satın alma departmanı, teknik olarak artık kullanılmayan bir parçayı yalnızca geçmiş tüketim verisine göre tekrar sipariş edebilir.
Bu nedenle bakım, işletme ve satın alma ekipleri arasında düzenli bilgi paylaşımı yapılmalıdır.
Tesisi durdurabilecek, alternatifinin bulunmadığı veya tedarik süresi uzun olan trafo, şalt, koruma, otomasyon ve kablo sistemi parçaları kritik olarak değerlendirilebilir.
Hayır. Stok kararı ekipmanın kritikliğine, tedarik süresine, arıza sıklığına ve üretime etkisine göre verilmelidir.
Rölenin fiziksel yedeğinin yanında ayar ve konfigürasyon dosyalarının da güncel olarak saklanması önemlidir.
Sürekli eski stok aramak yerine ekipmanın modernizasyon ihtiyacı değerlendirilmelidir.
Yeni ekipman kurulumu, büyük arıza, yıllık bakım veya ürünün üretimden kalkması gibi değişiklikler sonrasında liste gözden geçirilmelidir.
Trafo, şalt, OG kablo, pano, koruma ve otomasyon sistemlerindeki kritik parçaları arıza meydana gelmeden önce belirlemek plansız duruş sürelerinin azaltılmasına yardımcı olur. Tesisinizin bakım, test, montaj ve elektriksel kontrol ihtiyaçlarını değerlendirmek için Jaka Enerji iletişim sayfasından bizimle iletişime geçebilirsiniz.
