Bir elektrik ekipmanı çalışıyorsa bakım yapmak gerçekten gerekli midir?
Bu soru özellikle üretim tesislerinde sık karşılaşılan bakım kararlarından biridir.
Trafo çalışıyor, kesiciler açıp kapatıyor, üretim hattında enerji kesintisi yaşanmıyor ve görünürde herhangi bir problem bulunmuyor olabilir. Bu durumda bakım için üretimi durdurmak işletme açısından gereksiz bir maliyet gibi değerlendirilebilir.
Ancak elektrik sistemlerinde birçok arıza bir anda ortaya çıkmaz.
Gevşek bağlantı, izolasyon zayıflığı, aşırı sıcaklık, yağ bozulması, kontak direnci artışı veya koruma sistemi problemi zaman içerisinde gelişebilir.
Planlı bakımın temel amacı, bu problemlerin tesisin durmasına neden olmadan önce tespit edilmesidir.
Arıza sonrası bakım, ekipman arızalandıktan sonra gerçekleştirilen müdahaleyi ifade eder.
Örneğin;
ve ardından bakım veya onarım ekibi müdahale eder.
Bu yaklaşım bazı kritik olmayan ekipmanlarda uygulanabilir.
Ancak üretim veya enerji dağıtımı açısından kritik ekipmanlarda yalnızca arıza sonrası bakım yaklaşımına güvenmek ciddi işletme riskleri oluşturabilir.
Planlı bakım, ekipman henüz çalışır durumdayken belirli periyotlarda yapılan kontrol, ölçüm, test ve bakım çalışmalarını kapsar.
Amaç, ekipmanı arızalanmadan önce değerlendirmektir.
Planlı bakım sırasında;
gibi farklı noktalar kontrol edilebilir.
Bu çalışmaların kapsamı ekipman türüne göre değişir.
En önemli avantaj, bakım zamanının işletme tarafından belirlenebilmesidir.
Arıza sonrası bakımda ekipman ne zaman duracağına kendisi karar verir.
Bu durum üretimin en yoğun olduğu saatte veya kritik bir operasyon sırasında gerçekleşebilir.
Planlı bakımda ise işletme uygun bir tarih belirleyebilir.
Üretim planı, vardiya yapısı ve bakım ekipleri buna göre organize edilebilir.
Bu sayede bakım nedeniyle oluşacak duruş daha kontrollü yönetilebilir.
Elektrik arızasının maliyeti yalnızca arızalanan ekipmanın onarım bedelinden oluşmaz.
Plansız enerji kesintisi;
neden olabilir.
Özellikle sürekli üretim yapan işletmelerde birkaç saatlik plansız duruşun etkisi, bakım maliyetinden çok daha yüksek olabilir.
Bu nedenle bakım kararları sadece “bakım ne kadar tutacak?” sorusuna göre verilmemelidir.
Trafolar elektrik dağıtım sisteminin en kritik ekipmanlarından biridir.
Trafo arızası bazı tesislerde bütün fabrikanın enerjisiz kalmasına neden olabilir.
Planlı bakım sırasında trafo tipine göre;
değerlendirilebilir.
Bu kontroller trafonun yalnızca mevcut durumunu değil, zaman içerisindeki değişimini de izlemeye yardımcı olur.
Şalt ekipmanlarında arıza sonrası müdahale genellikle daha karmaşık olabilir.
Kesici, ayırıcı veya bara sistemindeki bir arıza yalnızca tek ekipmanı değil aynı bölümden beslenen diğer sistemleri de etkileyebilir.
Planlı şalt sahası bakımında;
birlikte değerlendirilebilir.
Termal kamera ve kontakt direnci ölçümleri gibi yöntemler, bağlantı problemlerinin erken tespitine yardımcı olabilir.
OG kablo arızaları özellikle yeraltı veya uzun saha güzergâhlarında ciddi duruşlara neden olabilir.
Arıza sonrasında;
gerekebilir.
Bu nedenle kritik OG kablo sistemlerinde başlıklar, ek noktaları, dış kılıf ve izolasyon durumu uygun bakım programıyla takip edilmelidir.
Kablo güzergâhlarında yapılan inşaat veya kazı çalışmalarından sonra ek kontroller de planlanabilir.
Yedek jeneratörler uzun süre kullanılmadıkları için bakım ihtiyacı gözden kaçabilen ekipmanlardır.
Ancak şebeke kesildiği anda çalışması beklenen jeneratörün o anda arızalı olduğunun fark edilmesi ciddi risk oluşturur.
Planlı bakımda;
kontrol edilebilir.
Özellikle kritik tesislerde jeneratör yalnızca çalıştırılmamalı, sistemin gerçek çalışma senaryosu da test edilmelidir.
Yenilenebilir enerji santrallerinde bakım eksikliği doğrudan üretim kaybına dönüşebilir.
GES tesislerinde inverter, DC bağlantı, kablo, trafo veya OG hücre problemi belirli bir üretim bölümünün devre dışı kalmasına neden olabilir.
RES tesislerinde ise türbin trafosu, OG kablo veya şalt ekipmanındaki arıza bir veya birden fazla türbinin üretimini etkileyebilir.
Bu nedenle bakım programında üretim verileri de kullanılmalıdır.
Beklenenden düşük üretim gösteren ekipmanlar teknik kontroller için önceliklendirilebilir.
Termal kamera, ekipman çalışırken bazı elektriksel problemlerin erken belirtilerini gösterebilir.
Örneğin;
termal olarak fark edilebilir.
Bu tür sorunlar çoğu zaman ekipman tamamen arızalanmadan önce ortaya çıkar.
Termal kamera sonuçlarının geçmiş ölçümlerle karşılaştırılması bakım açısından daha da değerli hale gelir.
Planlı bakımın en önemli avantajlarından biri ölçümlerin düzenli olarak tekrar edilebilmesidir.
Bir izolasyon değeri bugün normal olabilir.
Ancak aynı ekipmanda üç bakım dönemi boyunca sürekli düşüş görülüyorsa bu durum takip gerektirebilir.
Benzer şekilde kontakt direnci, sıcaklık veya trafo yağı sonuçlarında da tek bir ölçüm yerine zaman içindeki değişim daha anlamlı olabilir.
Bu nedenle bakım raporları standart formatta saklanmalıdır.
Kestirimci bakım, ekipmanın durumuna göre bakım ihtiyacının belirlenmesine yönelik daha gelişmiş bir yaklaşımdır.
Bu yöntemde;
birlikte değerlendirilebilir.
Amaç her ekipmana aynı tarihte aynı bakımı yapmak yerine, gerçek çalışma durumuna göre öncelik belirlemektir.
Jaka Enerji SCADA otomasyon hizmetleri bu tür izleme ve veri toplama altyapılarının oluşturulmasına yönelik çözümlerle bakım süreçlerini destekleyebilir.
Hayır.
Her ekipmanı aynı bakım stratejisiyle yönetmek doğru değildir.
Kritik olmayan, yedekli ve arızası üretimi etkilemeyen bazı ekipmanlarda arıza sonrası bakım ekonomik olabilir.
Örneğin kolay değiştirilebilen ve yedeği bulunan düşük maliyetli bir yardımcı ekipmanda detaylı kestirimci bakım uygulamak gereksiz olabilir.
Asıl amaç ekipmanın kritikliğine göre doğru stratejiyi seçmektir.
Bakım programı hazırlarken ekipmanların kritiklik sınıflandırması yapılabilir.
Şu sorular sorulabilir:
Bu sorulara göre bakım öncelikleri belirlenebilir.
Üretimi veya güvenliği doğrudan etkileyen ekipmanlar en yüksek öncelikli grup olarak değerlendirilebilir.
Örneğin;
bu grupta yer alabilir.
Bu ekipmanlarda planlı ve gerektiğinde kestirimci bakım yaklaşımı tercih edilebilir.
Arızası üretimin yalnızca bir bölümünü etkileyen veya kısa sürede yedeğe alınabilen ekipmanlar daha farklı bir bakım programına dahil edilebilir.
Bu ekipmanlarda periyodik kontroller daha uzun aralıklarla uygulanabilir.
Ancak geçmişte sık arıza yaşanmışsa bakım sıklığı artırılabilir.
Bakım programı sabit değil, işletme deneyimine göre güncellenebilir olmalıdır.
Bakım duruşu mümkün olduğunca birden fazla işi aynı dönemde tamamlayacak şekilde planlanmalıdır.
Örneğin bir trafo merkezi enerjisiz hale getirilecekse aynı duruş sırasında;
kontrolleri birlikte organize edilebilir.
Bu yaklaşım farklı tarihlerde tekrar tekrar üretim duruşu yapılmasını azaltabilir.
Bakım gününden önce kapsam netleştirilmelidir.
Ekipman listesi ve yapılacak testler belirlenmelidir.
Ayrıca;
önceden hazırlanmalıdır.
Bakım başladıktan sonra eksik malzeme veya doküman nedeniyle sürenin uzaması bu şekilde azaltılabilir.
Planlı bakım, bakım işleminin tamamlanmasıyla bitmez.
Sistem tekrar enerjilendirilmeden önce yapılan işlemler kontrol edilmelidir.
Bağlantılar, koruma sistemleri ve ekipman konumları doğrulanmalıdır.
Enerji verildikten sonra;
takip edilmelidir.
Özellikle bağlantısı sökülüp yeniden yapılan ekipmanlarda ilk yük sonrası kontrol önemlidir.
Bakım raporları yalnızca arşive kaldırılmamalıdır.
Bir sonraki bakım planı hazırlanırken eski raporlar incelenmelidir.
Tekrarlayan uygunsuzluklar varsa kök neden araştırılmalıdır.
Örneğin aynı bara bağlantısı her yıl ısınıyorsa yalnızca tekrar sıkmak yeterli olmayabilir.
Bağlantı yüzeyi, mekanik yapı veya yük koşulları detaylı şekilde değerlendirilmelidir.
Bütün ekipmanlara aynı bütçeyi ayırmak yerine risk bazlı yaklaşım kullanılabilir.
Öncelik;
verilebilir.
Böylece bakım bütçesi daha etkili kullanılabilir.
Doğru planlanmış elektrik bakım programı işletmeye birçok açıdan katkı sağlar.
Bunlar arasında:
yer alabilir.
En önemli fark ise bakımın kontrolsüz bir acil müdahaleden planlanabilir bir işletme faaliyetine dönüşmesidir.
Her ekipmana aynı kapsamda bakım uygulanması gerekmez. Bakım yaklaşımı ekipmanın kritikliği, kullanım koşulları ve arızanın işletmeye etkisine göre belirlenmelidir.
Trafo çalışırken izolasyon zayıflığı, bağlantı ısınması veya soğutma problemi gibi gelişmekte olan sorunlar bulunabilir. Planlı bakım bu problemlerin erken tespit edilmesine yardımcı olur.
Bu durum tesisin yapısına ve yapılacak çalışmaya bağlıdır. Bakım kapsamı ve enerji kesintileri önceden planlanarak yalnızca gerekli bölümlerin devre dışı bırakılması mümkün olabilir.
Hayır. Termal kamera önemli bir teşhis aracıdır ancak izolasyon, koruma, topraklama ve diğer elektriksel kontrollerin yerine geçmez.
Evet. Sıcaklık, akım, alarm ve çalışma verileri bakım önceliklerinin belirlenmesine yardımcı olabilir. Ancak saha kontrolleri ve ölçümlerle birlikte değerlendirilmelidir.
Trafo, şalt sahası, OG ve AG kablo sistemleri, panolar, jeneratörler ve enerji üretim tesislerinde planlı bakım programı oluşturmak; kritik ekipmanların durumunu takip etmeye ve plansız duruş riskini azaltmaya yardımcı olur. Tesisinize uygun elektriksel bakım, ölçüm ve kontrol programını oluşturmak için Jaka Enerji iletişim sayfasından bizimle iletişime geçebilirsiniz.
